Retrospektywne ustalenie stężenia alkoholu – kiedy opinia biegłego może zmienić wynik sprawy
Badanie alkomatem zostało przeprowadzone półtorej godziny po zatrzymaniu. Wynik: 0,52 promila. Granica między wykroczeniem a przestępstwem przebiega przy 0,5 promila. Czy to oznacza, że w chwili jazdy kierowca miał ponad 0,5 promila? Niekoniecznie. I tu właśnie pojawia się pole do działania dla biegłego z zakresu toksykologii.
Na czym polega retrospektywne ustalenie stężenia alkoholu
Retrospektywne ustalenie stężenia alkoholu to sporządzana przez biegłego toksykologa opinia, która na podstawie znanych parametrów – czasu i wyniku badania, danych o spożytym alkoholu, wagi, płci, czasu spożycia i posiłku – oblicza, jakie było prawdopodobne stężenie alkoholu we krwi kierowcy w chwili prowadzenia pojazdu, a nie w chwili badania.
Organizm eliminuje alkohol w tempie od 0,10 do 0,20 g/kg/h. Jeśli badanie przeprowadzono godzinę po zatrzymaniu, a wynik wyniósł 0,52 promila, to w zależności od indywidualnego tempa eliminacji stężenie w chwili jazdy mogło wynosić zarówno poniżej, jak i powyżej tej wartości. Biegły oblicza zakres prawdopodobnych wartości z uwzględnieniem marginesu błędu.
Kiedy ta metoda może być skuteczna
Badanie przeprowadzono ze znacznym opóźnieniem. Jeśli między zatrzymaniem a badaniem upłynęło 60, 90 lub więcej minut, różnica między wynikiem badania a stężeniem w chwili jazdy może być istotna – szczególnie gdy kierowca znajdował się w fazie eliminacji alkoholu, czyli gdy stężenie alkoholu we krwi systematycznie malało.
Wynik jest bliski granicy wykroczenia i przestępstwa. Przy wyniku 0,51–0,55 promila każda setna promila ma znaczenie prawne. Przestępstwo z art. 178a k.k. zaczyna się przy 0,5 promila – jeśli biegły wyliczy, że w chwili jazdy stężenie mogło być poniżej tego progu, sąd może zastosować zasadę in dubio pro reo i zakwalifikować czyn jako wykroczenie z art. 87 k.w. Konsekwencje są wówczas znacznie łagodniejsze: mandat zamiast wyroku, krótszy zakaz prowadzenia pojazdów.
Kierowca twierdzi, że pił dopiero po jeździe. Jeśli alkohol był spożyty po zakończeniu jazdy, biegły może – na podstawie czasu spożycia, ilości alkoholu i wyniku badania – ocenić, czy taka wersja jest fizycznie możliwa. W sprawach, gdzie prokuratura nie jest w stanie tego wykluczyć, zasada in dubio pro reo działa na korzyść oskarżonego.
Kierowca pił poprzedniego wieczoru i zatrzymano go rano. Po intensywnym spożyciu alkoholu poprzedniego wieczoru alkohol może być obecny we krwi jeszcze następnego dnia rano. Biegły może ocenić, jakie stężenie kierowca mógł mieć w konkretnej godzinie, biorąc pod uwagę ilość spożytego alkoholu i czas od jego spożycia.
Co biegły bierze pod uwagę
Opinia retrospektywna uwzględnia wagę, wzrost i płeć kierowcy (wpływają na objętość dystrybucji alkoholu), rodzaj i ilość spożytego alkoholu, czas spożycia i czas ostatniego posiłku (pokarm zwalnia wchłanianie), wynik badania i dokładny czas jego przeprowadzenia, fazę kinetyki alkoholu (wchłanianie vs. eliminacja) oraz indywidualny współczynnik eliminacji β-60.
Standardowy zakres β-60 wynosi 0,10–0,20 g/kg/h – biegły stosuje wartości skrajne, by wyznaczyć możliwy przedział stężeń w chwili jazdy. Im większa niepewność parametrów wyjściowych, tym szerszy przedział i tym większa szansa na zastosowanie zasady in dubio pro reo.
Jak sądy podchodzą do tej metody
Retrospektywne ustalenie stężenia alkoholu jest uznaną metodą kryminalistyczną, regularnie stosowaną w polskich sądach. Sądy są jednak ostrożne – opinia biegłego musi być precyzyjna, poparta solidnymi danymi wyjściowymi i metodologicznie bez zarzutu.
Sama opinia nie wystarczy. Musi być poparta zeznaniami kierowcy co do ilości i czasu spożycia alkoholu, zeznaniami ewentualnych świadków, danymi medycznymi (jeśli kierowca ma choroby wpływające na metabolizm alkoholu, jak cukrzyca) i wszelką inną dokumentacją mogącą potwierdzić wersję zdarzeń. Im lepiej udokumentowana podstawa faktyczna, tym bardziej przekonująca opinia.
Kiedy ta metoda nie ma sensu
Jeśli badanie zostało przeprowadzone niemal natychmiast po zatrzymaniu – różnica stężeń będzie minimalna i żadna opinia tego istotnie nie zmieni. Metoda jest też bezużyteczna, gdy wynik jest jednoznacznie wysoki i odległy od granicy prawnej. Kosztuje – uzyskanie prywatnej opinii toksykologicznej to kilka tysięcy złotych – więc decyzja o jej zleceniu musi być poprzedzona realną oceną szans.
Kiedy działać
Najlepiej jak najwcześniej – już na etapie postępowania przygotowawczego. Wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego toksykologa można złożyć do prokuratora w trakcie śledztwa. Im wcześniej biegły otrzyma kompletne dane, tym dokładniejsza opinia.
Warto też pamiętać, że prywatna opinia biegłego, choć traktowana jako dowód prywatny, może skutecznie podważyć ustalenia biegłego powołanego przez sąd lub prokuraturę i stanowić podstawę do wniosku o powołanie kolejnego biegłego.
Skontaktuj się z nami
Jeśli masz sprawę o jazdę po alkoholu i wynik badania jest bliski granicy prawnej lub badanie zostało przeprowadzone ze znacznym opóźnieniem – warto omówić z adwokatem, czy retrospektywna opinia toksykologiczna może zmienić wynik Twojej sprawy.
Warto zadbać o właściwe przygotowanie: zarówno co do tego, czego możesz żądać, jak i co do strategii działania.
Prowadzimy sprawy kierowców w Poznaniu i całej Wielkopolsce – stacjonarnie i online dla klientów z innych regionów Polski.
Adwokat Marta Krzyżanowicz i adwokat Michalina Koligot Kancelaria „Adwokat dla Kierowców w Poznaniu”
ul. Adama Mickiewicza 18/3, 60-834 Poznań
tel. +48 795 001 536 · +48 531 335 713
kontakt@adwokatdlakierowcy.pl · www.adwokatdlakierowcy.pl
Niniejszy tekst ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.
